مراقبت‌های قبل از بارداری شامل چه مواردی است؟

برنامه‌ریزی برای بارداری بهتر است از چند هفته یا چند ماه قبل از مثبت شدن تست بارداری شروع شود. بسیاری از مادران فکر می‌کنند مراقبت‌های بارداری از اولین ویزیت بعد از بارداری آغاز می‌شود، اما سلامت مادر و جنین تا حد زیادی به وضعیت بدن، داروها، بیماری‌های زمینه‌ای، تغذیه، واکسیناسیون و سبک زندگی قبل از بارداری هم وابسته است.

مراقبت پیش از بارداری یعنی قبل از اقدام، بدن و شرایط زندگی خود را تا حد ممکن برای یک بارداری سالم‌تر آماده کنید. هدف این مراقبت‌ها، کاهش خطرهای قابل پیشگیری، کنترل بیماری‌های قبلی، شروع مکمل‌های لازم، بررسی داروها و انتخاب زمان مناسب برای مراجعه به پزشک است. ACOG نیز هدف مراقبت پیش از بارداری را بهینه‌سازی سلامت، کاهش عوامل خطر قابل تغییر و آموزش برای بارداری سالم‌تر می‌داند. (ACOG)

ویزیت پیش از بارداری با پزشک 🩺

یکی از مهم‌ترین قدم‌ها، مراجعه به پزشک زنان، ماما یا پزشک عمومی آشنا با مراقبت‌های پیش از بارداری است. در این ویزیت، پزشک درباره سابقه قاعدگی، بارداری‌های قبلی، سقط، زایمان زودرس، بیماری‌های زمینه‌ای، جراحی‌ها، داروهای مصرفی، حساسیت‌ها، سابقه خانوادگی و سبک زندگی سؤال می‌کند.

اگر بیماری‌هایی مثل دیابت، فشارخون، بیماری قلبی، تیروئید، صرع، آسم، بیماری کلیوی، بیماری خودایمنی، افسردگی یا اضطراب دارید، بهتر است قبل از بارداری برای کنترل آن‌ها اقدام کنید. بعضی بیماری‌ها در دوران بارداری نیاز به مراقبت نزدیک‌تر دارند و بعضی داروها ممکن است نیاز به بازبینی داشته باشند. قطع یا تغییر داروها نباید خودسرانه انجام شود؛ این تصمیم باید فقط با نظر پزشک باشد.

شروع اسیدفولیک و مکمل‌های لازم 📌

اسیدفولیک یکی از مهم‌ترین موارد مراقبت‌های قبل از بارداری است. CDC توصیه می‌کند افرادی که قصد بارداری دارند، حداقل از یک ماه قبل از بارداری روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسیدفولیک دریافت کنند، چون وجود مقدار کافی اسیدفولیک قبل و اوایل بارداری می‌تواند به پیشگیری از برخی ناهنجاری‌های مهم مغز و ستون فقرات جنین کمک کند. (CDC)

البته بعضی افراد، مانند کسانی که سابقه بارداری با نقص لوله عصبی، مصرف برخی داروها یا شرایط پزشکی خاص دارند، ممکن است به مقدار متفاوتی نیاز داشته باشند. بنابراین بهتر است درباره نوع مکمل و مقدار مناسب با پزشک مشورت کنید. مصرف خودسرانه مکمل‌های متعدد یا دوزهای بالا، به‌خصوص در دوران اقدام به بارداری، همیشه بی‌خطر نیست.

بررسی داروهای مصرفی قبل از اقدام

قبل از بارداری، فهرست تمام داروهایی را که مصرف می‌کنید آماده کنید؛ از داروهای نسخه‌ای گرفته تا مسکن‌ها، داروهای گیاهی، مکمل‌ها، ویتامین‌ها، قطره‌ها و پمادها. بعضی داروها در بارداری قابل ادامه هستند، بعضی نیاز به تغییر دارند و بعضی باید با احتیاط بیشتری بررسی شوند.

NHS نیز در راهنمای برنامه‌ریزی بارداری بر اهمیت دانستن اینکه کدام داروها قابل مصرف هستند، در کنار مواردی مانند اسیدفولیک، ترک سیگار، قطع الکل، وزن سالم و واکسیناسیون تأکید می‌کند. (nhs.uk) اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید، بهتر است قبل از اقدام به بارداری، نوبت پزشک بگیرید و درباره ادامه، تغییر یا جایگزینی آن سؤال کنید.

کنترل بیماری‌های زمینه‌ای ✅

بارداری می‌تواند روی بسیاری از بیماری‌های زمینه‌ای اثر بگذارد و برعکس، بیماری کنترل‌نشده هم می‌تواند بارداری را پرخطرتر کند. برای مثال، قند خون، فشارخون، عملکرد تیروئید، وضعیت قلب، کلیه، ریه و سلامت روان بهتر است پیش از بارداری تا حد ممکن پایدار و تحت نظر باشد.

اگر دیابت دارید، کنترل قند قبل از بارداری اهمیت زیادی دارد. اگر فشارخون بالا دارید، پزشک باید داروها و وضعیت شما را بررسی کند. اگر اختلال تیروئید دارید، ممکن است نیاز به آزمایش و تنظیم درمان باشد. در بیماری‌هایی مثل صرع، لوپوس، بیماری قلبی یا کلیوی، بهتر است برنامه‌ریزی بارداری با هماهنگی پزشک متخصص انجام شود.

واکسیناسیون و بررسی ایمنی بدن 💉

پیش از بارداری، بهتر است وضعیت واکسیناسیون خود را با پزشک بررسی کنید. بعضی واکسن‌ها باید پیش از بارداری تکمیل شوند و برخی دیگر در دوران بارداری طبق نظر پزشک انجام می‌شوند. برای مثال، ایمنی نسبت به سرخجه و آبله‌مرغان در برخی افراد اهمیت دارد، چون ابتلا به بعضی عفونت‌ها در دوران بارداری می‌تواند خطرساز باشد.

NHS در برنامه‌ریزی بارداری به واکسیناسیون و عفونت‌ها به‌عنوان یکی از موارد مهم قبل از بارداری اشاره می‌کند. (nhs.uk) اگر نمی‌دانید واکسن‌های شما کامل است یا نه، بهتر است در ویزیت پیش از بارداری این موضوع را مطرح کنید. تصمیم درباره واکسن مناسب و زمان آن باید با پزشک باشد.

سبک زندگی سالم پیش از بارداری

قبل از بارداری، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی مناسب، خواب کافی و کاهش استرس نقش مهمی دارند. لازم نیست وارد رژیم‌های سخت یا برنامه‌های افراطی شوید. هدف این است که بدن در وضعیت پایدارتری قرار بگیرد و کمبودهای احتمالی یا عادت‌های آسیب‌زا اصلاح شوند.

CDC در برنامه‌ریزی بارداری به مواردی مانند دریافت اسیدفولیک، مراجعه به پزشک، کنترل بیماری‌ها و داروها، پرهیز از مواد آسیب‌رسان، رسیدن به وزن سالم و آگاهی از سابقه خانوادگی اشاره می‌کند. (CDC) اگر اضافه‌وزن یا کمبود وزن دارید، بهتر است با پزشک یا کارشناس تغذیه درباره راه ایمن برای بهبود وضعیت بدنی مشورت کنید.

سیگار، الکل و مواد را جدی بگیرید ⚠️

مصرف سیگار، قلیان، الکل و مواد می‌تواند روی باروری، سلامت مادر و رشد جنین اثر منفی بگذارد. بهتر است ترک این موارد قبل از بارداری شروع شود، نه بعد از مثبت شدن تست. اگر ترک برای شما سخت است، کمک گرفتن از پزشک یا مشاور می‌تواند مسیر را ایمن‌تر و قابل‌تحمل‌تر کند.

همچنین اگر همسر یا اطرافیان در خانه سیگار می‌کشند، قرار گرفتن در معرض دود هم باید جدی گرفته شود. مراقبت پیش از بارداری فقط مربوط به مادر نیست؛ محیط زندگی و حمایت اطرافیان هم در سلامت بارداری نقش دارد.

سلامت روان و آمادگی عاطفی 💙

بارداری فقط یک تغییر جسمی نیست؛ از نظر روانی و عاطفی هم اهمیت زیادی دارد. اگر سابقه اضطراب، افسردگی، حملات پانیک، اختلال خواب، تجربه تلخ بارداری قبلی یا فشار روانی شدید دارید، بهتر است قبل از اقدام با پزشک یا روان‌شناس صحبت کنید.

سلامت روان مادر در دوران قبل و حین بارداری مهم است و نباید نادیده گرفته شود. اگر داروی روان‌پزشکی مصرف می‌کنید، قطع ناگهانی آن می‌تواند خطرناک باشد. تصمیم درباره ادامه یا تغییر درمان باید با نظر روان‌پزشک و پزشک زنان انجام شود.

بررسی دندان، عفونت‌ها و سلامت عمومی 🧾

قبل از بارداری، بهتر است مشکلات دندانی، عفونت‌های مزمن، کم‌خونی، علائم ادراری یا عفونت‌های زنان بررسی شوند. درد دندان، التهاب لثه، عفونت ادراری تکرارشونده، ترشحات غیرعادی، خارش، سوزش یا درد لگن بهتر است قبل از بارداری پیگیری شود تا در دوران بارداری پیچیده‌تر نشود.

اگر قاعدگی‌های بسیار نامنظم، خونریزی شدید، درد لگن، سابقه کیست تخمدان، فیبروم، آندومتریوز یا مشکل در باردار شدن دارید، دریافت نوبت متخصص زنان پیش از اقدام می‌تواند کمک‌کننده باشد.

چه زمانی باید زودتر به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر سابقه سقط مکرر، زایمان زودرس، بارداری خارج‌رحمی، دیابت، فشارخون، بیماری قلبی، بیماری کلیوی، صرع، بیماری خودایمنی، مصرف داروهای خاص، سن بالاتر، ناباروری یا بارداری پرخطر قبلی دارید، بهتر است پیش از اقدام، ویزیت پزشکی را عقب نیندازید.

همچنین اگر بعد از اقدام، تست بارداری مثبت شد، خونریزی، درد شدید شکم یا لگن، سرگیجه، غش، درد شانه، تب یا ضعف شدید داشتید، نباید منتظر نوبت عادی بمانید و باید سریع‌تر ارزیابی شوید.

نقش ایران ویزیت در برنامه‌ریزی قبل از بارداری

مجله سلامت ایران ویزیت تلاش می‌کند مسیر مراقبت از سلامت، به‌خصوص در موضوعات مهمی مثل بارداری، برای کاربران روشن‌تر و قابل‌فهم‌تر باشد. آگاهی از مراقبت‌های قبل از بارداری کمک می‌کند مادر با آمادگی بیشتری وارد این دوران شود و سؤال‌های مهم خود را به‌موقع از پزشک بپرسد.

سامانه ایران ویزیت می‌تواند مسیر انتخاب پزشک زنان، پزشک عمومی یا تخصص‌های مرتبط را ساده‌تر کند. اگر قصد بارداری دارید، بهتر است قبل از اقدام، درباره اسیدفولیک، داروها، بیماری‌های زمینه‌ای، واکسیناسیون، سبک زندگی، سلامت روان و مدارک پزشکی خود با پزشک مشورت کنید. برای دریافت نوبت و برنامه‌ریزی مراجعه، می‌توانید از طریق سامانه رسمی نوبت‌دهی IranVisit.net پزشک یا تخصص مناسب را پیدا کنید و مسیر مراقبت پیش از بارداری را منظم‌تر و مطمئن‌تر پیش ببرید.